ايگناتى يوليانوويچ كراچكوفسكى ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )
251
تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى )
او با ولايتهاى غربى جهان اسلام پيوسته است . 38 وى بيشتر زندگانى خود را به سفر گذرانيد و عنوان « سياح » گرفت ، ولى جهانگردى وى چون گروهى از جغرافى شناسان معروف براى طلب علم نبود ، بلكه منظور زيارت ضريح اولياء و مقامات بسيارى بود كه چيزى دربارهء آنها شنيده بود . اين جهانگرديها نمونهء زندهاى از رياضت روحانى است كه به مرور ايّام بر بسيارى از حوزهها نفوذ يافته بود و گولد تسيهر با مهارت بسيار از آن سخن آورده است . 39 هروى در اواخر روزگار خويش به نزد والى حلب كه يكى از فرزندان صلاح الدّين ايّوبى بود نفوذ بسيار داشت و امير ، مدرسهاى براى او بنياد كرد كه هم در آنجا درگذشت ، و ابن خلكان قبر او را ديده است . 40 چون در ضمن سفرها جبهء صوفيان به تن داشت مىتوانست در راه بخور و نميرى به دست آورد و احيانا براى اين منظور از جادو و شعبده بازيهاى ديگر كمك مىگرفت . علاقهء او به مسائل دنيوى از اينجا معلوم مىشود كه به هر كجا رفته نام خود را نوشته يا تصوير خود را كشيده و ابن خلكان نيم قرن بعد نمونههايى از آن را با چشم خود ديده است . 41 به هر حال هروى نويسندهاى روايتگر بوده كه نام وى با بعضى از كتابها پيوسته كه گاهى از نوع « كتابهاى زيارت » با آن آشنايى داريم و چيزى همانند راهنماى حاجيان است ، و گاهى از نوع كتابهاى عجايب است كه آن را نيز مىشناسيم . معروفترين تأليف وى كتاب الإشارات الى معرفة الزيارات است كه تاكنون چاپ نشده ، ولى بسيارى از قطعات آن چاپ ترجمه شده كه انديشهء درستى از كتاب به دست مىدهد . 42 كتاب وضعى منحصر به فرد دارد ، از اين جهت كه مؤلف به هنگام تنظيم مطالب آن كاملا بر حافظه تكيه داشته ، زيرا بيشتر اوراق و مطالب او ضمن حادثهاى كه به سال 1192 براى كشتى او به نزديك عكا رخ داده مفقود شده است . گاهى نيز توضيح مىدهد كه اطلاعات وى از بعضى اماكن كه خود از ديدار آن محروم مانده از كسان ديگر گرفته شده است . هروى جهانگردى خود را از حلب آغاز كرد و شام نخستين منطقهاى بود كه بديد و به توصيف آن پرداخت و اين فقط چند سال پس از ابن جبير بود . در اثناى سالهاى 1173 - 1174 در بيت المقدّس اقامت داشت كه زير سلطهء صليبيان بود . در اينجا علاقهء وى به نقوش و تصاوير سودمند افتاد ، زيرا از نقشهاى تاريخى مسجد عمر ، كه از آن پس محو شده ، نمودارهايى گرفت . هروى به مرور زمان ضريحها و اماكن عبادت معروف مصر ، عربستان ، عراق ، ايران ، و هند را زيارت كرد . نيز در ايّام امپراتور مانوئل اول ( 1143 - 1180 ) كه از خاندان كومننوس بود به سرزمينهاى دولت بيزانس و هم به قسطنطنيه سفر كرد و چنان كه گويد ، با امپراتور گفت و گويى داشته بود . در سيسيل به سال 1175 فوران آتش فشان اتنا را بديد ، و گر چه به حبشه نرفته اماكن معروف آنجا را از گفتهء ديگران وصف كرده است . از تحليل قسمتهاى مختلف كتاب معلوم شده كه نبايد مطالب هروى را به اين دليل كه